Een technisch woordenboek over grafische technieken, André Béguin. NL

Chiaroscuro, Clair-obscur 


[1] De term wordt doorgaans gebruikt om een manier aan te duiden waarop een lichteffect wordt weergegeven door middel van licht en schaduw. Chiaroscuro (camaieu) werd voor het eerst gebruikt in het Italiaanse quattrocento (15e eeuw), toen het de gelijkmatige belichting uit de middeleeuwse schilderkunst verving. Het woord is afgeleid van het Italiaans.

[2] In de schilderkunst verwijst chiaroscuro naar schilderijen die zijn uitgevoerd in verschillende tinten van dezelfde kleur. Dergelijke schilderijen worden gemaakt met groenachtige, roze of bruine kleuren en moeten worden onderscheiden van de grisaille-schilderijen, die zich beperken tot het gebruik van verschillende tinten zwart en wit.

[3] In de grafische kunst is chiaroscuro een term die wordt gebruikt om kleurenhoutsneden aan te duiden die vanaf de 16e eeuw werden vervaardigd door meerdere blokken over elkaar heen te drukken. In het begin werden slechts twee blokken gebruikt: het eerste was het lijnblok en het tweede een toonblok. Het gebruik van twee blokken en het wit van het papier gaf de houtsnede drie verschillende kleuren. De beroemdste van deze chiaroscuro-prenten zijn die van Cranach en Baldung Grien. Ugo Carpi perfectioneerde deze techniek later toen hij rond 1512 vier of vijf platen gebruikte om zijn werk te drukken. [ * hout].

[4] Lithografisch chiaroscuro werd vanaf 1818 toegepast door Engelmann en zijn school. Om lithografisch chiaroscuro te bereiken, werden meerdere stenen gebruikt die bij het drukken over elkaar werden gelegd. [* lithografie].